تهوع در زمان بارداری

تهوع در زمان بارداری یکی از شایع‌ترین علائم ماه‌های ابتدایی بارداری است که معمولاً از هفته‌های اول شروع می‌شود و در بسیاری از زنان تا پایان سه‌ماهه اول به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند.

این حالت ممکن است فقط به صورت احساس تهوع باشد یا همراه با استفراغ، بی‌میلی به غذا و حساسیت بیشتر به بوها ایجاد شود.

برخلاف تصور رایج، تهوع بارداری فقط در صبح اتفاق نمی‌افتد و ممکن است در ساعات مختلف روز احساس شود.

تغییرات هورمونی، به‌ویژه افزایش هورمون hCG، در ایجاد این حالت نقش دارند، اما علت دقیق تهوع بارداری کاملاً مشخص نیست.

در بیشتر موارد، تهوع خفیف تا متوسط خطری برای مادر یا جنین ایجاد نمی‌کند؛ با این حال، استفراغ شدید و مداوم می‌تواند باعث کم‌آبی بدن و کاهش وزن شود و نیاز به بررسی و درمان پزشکی داشته باشد.

تهوع بارداری چیست؟

تهوع بارداری به احساس ناخوشایند تهوع، با یا بدون استفراغ، گفته می‌شود که معمولاً در هفته‌های ابتدایی بارداری ایجاد می‌شود.

این حالت ممکن است با حساسیت به بوها، تغییر اشتها، بی‌میلی به برخی غذاها و گاهی استفراغ همراه باشد.

شدت تهوع در زنان مختلف یکسان نیست. برخی افراد تنها در بعضی ساعات روز احساس تهوع دارند و می‌توانند فعالیت‌های روزمره خود را ادامه دهند، در حالی که در موارد شدیدتر، تهوع و استفراغ می‌تواند خوردن و نوشیدن را دشوار کند.

تهوع و استفراغ شایع بارداری معمولاً بخشی از تغییرات طبیعی بدن در این دوران است.

با این حال، اگر استفراغ مکرر باعث کم‌آبی، کاهش وزن یا ناتوانی در مصرف مایعات شود، دیگر نباید آن را صرفاً یک تهوع معمولی در نظر گرفت و لازم است وضعیت مادر توسط پزشک بررسی شود.

علت تهوع بارداری چیست؟

علت دقیق تهوع و استفراغ بارداری هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما تغییرات هورمونی و فیزیولوژیک بدن در این دوران از عوامل مهم در ایجاد آن به شمار می‌روند.

شدت علائم نیز می‌تواند تحت تأثیر شرایط مختلف در هر فرد متفاوت باشد.

تغییرات هورمونی در بارداری

در ابتدای بارداری سطح هورمون‌های مختلف بدن تغییر می‌کند.

افزایش هورمون گنادوتروپین جفتی انسان یا hCG یکی از تغییراتی است که با تهوع و استفراغ بارداری ارتباط دارد. با این حال، نمی‌توان hCG را تنها علت ایجاد تهوع دانست.

افزایش هورمون‌هایی مانند استروژن و پروژسترون نیز ممکن است بر دستگاه گوارش و نحوه عملکرد آن اثر بگذارد.

مجموعه این تغییرات می‌تواند حساسیت بدن نسبت به بوها، غذاها و محرک‌های مختلف را افزایش دهد.

حساسیت بیشتر به بو و تغییرات گوارشی

بعضی زنان در دوران بارداری نسبت به بوهایی که پیش از بارداری برایشان آزاردهنده نبوده، حساس‌تر می‌شوند.

بوی غذا، عطر، دود یا سایر بوهای قوی ممکن است احساس تهوع را تحریک یا تشدید کند.

از طرف دیگر، تغییرات هورمونی می‌تواند حرکت دستگاه گوارش را نیز تحت تأثیر قرار دهد. کندتر شدن تخلیه معده در برخی زنان ممکن است احساس پری، نفخ و تهوع را بیشتر کند.

عوامل مؤثر بر شدت تهوع بارداری

شدت تهوع در همه زنان یکسان نیست و عواملی مانند موارد زیر می‌توانند در بروز یا تشدید علائم نقش داشته باشند:

• سابقه تهوع و استفراغ شدید در بارداری قبلی
• بارداری چندقلویی
• حساسیت بیشتر به بوها
• برخی شرایط زمینه‌ای پزشکی
• خستگی و بی‌خوابی
• خالی ماندن معده
• مصرف برخی غذاها یا قرار گرفتن در معرض بوهای محرک

بنابراین، ممکن است یک زن در یک بارداری تهوع قابل توجهی داشته باشد و در بارداری دیگر علائم بسیار خفیف‌تری را تجربه کند.

تهوع بارداری از چه زمانی شروع می‌شود؟

تهوع بارداری معمولاً در هفته‌های ابتدایی بارداری شروع می‌شود و در بسیاری از زنان، علائم پیش از هفته نهم بارداری ظاهر می‌شوند.

با این حال، زمان شروع تهوع در افراد مختلف متفاوت است و نمی‌توان یک هفته مشخص را برای همه زنان تعیین کرد.

در بعضی زنان، تهوع در ابتدا خفیف است و به‌تدریج شدت بیشتری پیدا می‌کند. در برخی دیگر نیز علائم از همان ابتدا قابل توجه هستند.

اگر تهوع برای اولین بار در زمان غیرمعمول یا همراه با علائم دیگری مانند درد شکم، تب یا علائم گوارشی شدید ایجاد شود، ممکن است پزشک بررسی‌های بیشتری را برای مشخص کردن علت آن لازم بداند.

تهوع بارداری تا چند ماه ادامه دارد؟

تهوع بارداری یکی از عوارض شایع و معمول  در دوران بارداری است که در بیشتر موارد در اولین سه ماه بارداری رخ می‌دهد.

این حالت معمولاً در هفته‌های چهارم تا هشتم بارداری شروع می‌شود و تا دوازده هفته ادامه می‌یابد.

در برخی از موارد، تهوع بارداری تا پایان دوران بارداری ادامه دارد، اما در بیشتر موارد در هفته‌های بعدی کاهش می‌یابد.

علائم تهوع بارداری چیست؟

تهوع بارداری می‌تواند در افراد مختلف با شدت و شکل متفاوتی ظاهر شود. شایع‌ترین علائم آن عبارت‌اند از:

• احساس تهوع
• استفراغ
• حساسیت به بوهای مختلف
• بی‌میلی به برخی غذاها
• کاهش اشتها
• احساس ناخوشایند هنگام خوردن بعضی غذاها
• احساس پری یا ناراحتی معده
• ضعف و خستگی، به‌خصوص در صورت کاهش مصرف غذا و مایعات

وجود استفراغ به این معنی نیست که حتماً فرد به نوع شدید تهوع بارداری مبتلا شده است. آنچه اهمیت دارد، شدت و تعداد دفعات استفراغ و تأثیر آن بر دریافت مایعات، تغذیه و وضعیت عمومی بدن است.

آیا تهوع بارداری فقط صبح‌ها اتفاق می‌افتد؟

خیر. با وجود اینکه در زبان رایج از عبارت «تهوع صبحگاهی» استفاده می‌شود، تهوع بارداری لزوماً محدود به ساعات صبح نیست.

برخی زنان هنگام بیدار شدن از خواب تهوع بیشتری دارند، اما این حالت می‌تواند در طول روز یا حتی شب نیز اتفاق بیفتد. گرسنگی، خستگی، برخی بوها و بعضی غذاها ممکن است در ساعات مختلف روز باعث تشدید تهوع شوند.

بنابراین، نداشتن تهوع صبحگاهی یا داشتن تهوع در ساعات عصر و شب، به‌تنهایی نشانه غیرطبیعی بودن بارداری نیست.

چگونه تهوع بارداری را کاهش دهیم؟

در بسیاری از موارد، با ایجاد تغییراتی در برنامه غذایی و سبک زندگی می‌توان شدت تهوع بارداری را کاهش داد. واکنش افراد به این روش‌ها متفاوت است و ممکن است لازم باشد چند روش مختلف امتحان شود.

تغییر الگوی غذا خوردن

به جای خوردن چند وعده غذایی سنگین، می‌توان غذا را در وعده‌های کوچک‌تر و با فاصله کمتر مصرف کرد. خالی ماندن معده ممکن است در بعضی زنان تهوع را تشدید کند.

انتخاب غذاهای ساده و کم‌چرب که فرد بهتر تحمل می‌کند نیز می‌تواند مفید باشد. اگر یک غذا یا بوی خاص باعث تشدید تهوع می‌شود، بهتر است تا حد امکان از آن فاصله گرفته شود.

برخی زنان صبح‌ها پیش از بلند شدن از تخت، با خوردن مقدار کمی غذای خشک مانند کراکر یا نان خشک، احساس تهوع کمتری دارند.

مصرف مایعات

دریافت مایعات کافی در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد. اگر نوشیدن مقدار زیادی مایع در یک نوبت باعث تشدید تهوع می‌شود، می‌توان مایعات را در حجم‌های کمتر و دفعات بیشتر مصرف کرد.

در صورت استفراغ مکرر، باید به علائم کم‌آبی مانند کاهش ادرار، تیره شدن رنگ ادرار، خشکی دهان، سرگیجه و ضعف توجه داشت.

زنجبیل و روش‌های غیردارویی

زنجبیل ممکن است در برخی زنان به کاهش تهوع کمک کند. با این حال، میزان مصرف و شکل استفاده از آن بهتر است با توجه به شرایط فرد و توصیه پزشک یا ماما مشخص شود.

همچنین می‌توان با شناسایی محرک‌های شخصی، شدت تهوع را کاهش داد.

برای مثال، دوری از بوهای تند، استراحت کافی، تهویه مناسب محیط و انتخاب غذاهایی با بوی کمتر ممکن است برای بعضی زنان مفید باشد.

ویتامین B6

ویتامین B6 یا پیریدوکسین یکی از گزینه‌هایی است که ممکن است برای کنترل تهوع بارداری مورد استفاده قرار گیرد. در صورت ادامه‌دار بودن علائم، پزشک ممکن است مصرف ویتامین B6 را به‌تنهایی یا همراه با داروی دیگری توصیه کند.

مصرف هر نوع مکمل در دوران بارداری بهتر است با نظر پزشک انجام شود و نباید مقدار مصرف خودسرانه افزایش پیدا کند.

درمان تهوع بارداری چیست؟

اگر تغییرات غذایی و روش‌های ساده برای کنترل تهوع کافی نباشند، پزشک می‌تواند با توجه به شدت علائم و شرایط مادر، درمان دارویی مناسب را در نظر بگیرد.

ویتامین B6 و دوکسیلامین

ویتامین B6 یکی از گزینه‌های مورد استفاده برای کاهش تهوع بارداری است. در صورت کافی نبودن پاسخ، پزشک ممکن است ترکیب ویتامین B6 و دوکسیلامین را پیشنهاد کند.

انتخاب مقدار و نحوه مصرف این داروها باید توسط پزشک انجام شود؛ زیرا شرایط هر بارداری متفاوت است و ممکن است فرد داروهای دیگری مصرف کند یا بیماری زمینه‌ای داشته باشد.

داروهای ضدتهوع

اگر تهوع و استفراغ با روش‌های اولیه کنترل نشود، پزشک ممکن است داروهای ضدتهوع دیگری را نیز در نظر بگیرد. انتخاب دارو به شدت علائم، وضعیت مادر، هفته بارداری و پاسخ فرد به درمان بستگی دارد.

به همین دلیل، مصرف خودسرانه داروهای ضدتهوع در دوران بارداری توصیه نمی‌شود.

حتی داروهایی که بدون نسخه در دسترس هستند، بهتر است پیش از مصرف با پزشک یا ماما بررسی شوند.

درمان تهوع و استفراغ شدید

در مواردی که استفراغ شدید باعث کم‌آبی، اختلال در تغذیه یا کاهش وزن شود، ممکن است درمان پزشکی جدی‌تری لازم باشد. بسته به وضعیت فرد، پزشک می‌تواند جبران مایعات، بررسی وضعیت تغذیه و درمان دارویی را انجام دهد.

در موارد شدید، ممکن است مراجعه به بیمارستان و دریافت مایعات و دارو از طریق ورید نیز ضرورت پیدا کند.

استفراغ شدید بارداری یا هایپرامسیس گراویداروم چیست؟

هایپرامسیس گراویداروم یا استفراغ شدید بارداری، شکل شدیدتر تهوع و استفراغ دوران بارداری است که می‌تواند دریافت مایعات و مواد غذایی را با مشکل مواجه کند.

در این وضعیت، استفراغ ممکن است به اندازه‌ای شدید باشد که فرد نتواند مایعات یا غذا را در معده نگه دارد. در نتیجه، کم‌آبی، کاهش وزن و اختلال در وضعیت تغذیه‌ای ممکن است ایجاد شود.

هایپرامسیس گراویداروم با تهوع معمول بارداری یکسان نیست و در صورت وجود علائم شدید، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

تفاوت تهوع معمول بارداری با هایپرامسیس گراویداروم

ویژگی	تهوع معمول بارداری	هایپرامسیس گراویداروم
شدت تهوع	معمولاً خفیف تا متوسط	شدید و مداوم
استفراغ	ممکن است وجود داشته باشد	ممکن است مکرر و شدید باشد
مصرف مایعات	معمولاً امکان‌پذیر است	ممکن است دشوار یا غیرممکن شود
کم‌آبی	معمولاً ایجاد نمی‌شود	احتمال آن بیشتر است
کاهش وزن	معمولاً قابل توجه نیست	ممکن است ایجاد شود
نیاز به درمان پزشکی	بسته به شدت علائم	ممکن است ضروری باشد

آیا تهوع بارداری برای جنین ضرر دارد؟

تهوع و استفراغ خفیف تا متوسط بارداری معمولاً به جنین آسیب نمی‌زند و در بسیاری از زنان بخشی از تغییرات طبیعی ابتدای بارداری است.

نگرانی اصلی زمانی ایجاد می‌شود که تهوع و استفراغ شدید باشد و مادر نتواند به اندازه کافی غذا و مایعات دریافت کند.

کم‌آبی و کاهش وزن قابل توجه می‌تواند وضعیت مادر را تحت تأثیر قرار دهد و در موارد شدید، سلامت بارداری نیز نیازمند بررسی دقیق‌تر باشد.

بنابراین، صرف وجود تهوع به معنی آسیب به جنین نیست. شدت علائم، توانایی مادر در خوردن و نوشیدن و وجود یا نبود علائم کم‌آبی اهمیت بیشتری دارد.

چه زمانی برای تهوع بارداری باید به پزشک مراجعه کرد؟

تهوع خفیف و قابل کنترل معمولاً نیاز به اقدام فوری ندارد، اما در شرایط زیر بهتر است با پزشک یا متخصص زنان و زایمان مشورت شود:

• نمی‌توانید مایعات را در معده نگه دارید.
• استفراغ به صورت مکرر و شدید اتفاق می‌افتد.
• مقدار ادرار شما به شکل محسوسی کاهش یافته است.
• رنگ ادرار بسیار تیره شده است.
• هنگام ایستادن دچار سرگیجه یا احساس غش می‌شوید.
• کاهش وزن ایجاد شده است.
• ضعف شدید دارید.
• تهوع و استفراغ مانع تغذیه مناسب شما شده است.
• تب یا درد شکم همراه با تهوع و استفراغ ایجاد شده است.
• علائم به حدی شدید هستند که فعالیت‌های روزمره شما را مختل کرده‌اند.

در این شرایط، دکتر فائزه حلیمی می‌تواند شدت علائم را ارزیابی کرده و در صورت نیاز درمان مناسب را شروع کند.

اگر فرد دچار کم‌آبی شدید یا ناتوانی در مصرف مایعات باشد، ممکن است به درمان سریع‌تر و حتی مراقبت بیمارستانی نیاز پیدا کند.

سوالات متداول درباره تهوع در زمان بارداری

برای تهوع بارداری چه دارویی می‌توان مصرف کرد؟

ویتامین B6 و در برخی موارد ترکیب آن با دوکسیلامین از گزینه‌های مورد استفاده برای کنترل تهوع بارداری هستند.

در صورت شدید بودن علائم، پزشک ممکن است داروهای دیگری را نیز تجویز کند. مصرف خودسرانه دارو در بارداری توصیه نمی‌شود.

چه زمانی تهوع و استفراغ بارداری خطرناک است؟

اگر نتوانید مایعات را نگه دارید، ادرار شما کم یا بسیار تیره شود، کاهش وزن داشته باشید، دچار سرگیجه و ضعف شدید شوید یا استفراغ به شکل مداوم ادامه پیدا کند، باید برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.