علت ناباروری در زنان چیست؟

بارداری برای بسیاری از زوج‌ها یکی از مهم‌ترین مراحل زندگی است، اما گاهی با وجود تلاش و انتظار، این اتفاق به راحتی رخ نمی‌دهد.

علت ناباروری در زنان می‌تواند به عوامل مختلفی مانند مشکلات تخمک‌گذاری، اختلالات هورمونی، بیماری‌های رحم و تخمدان یا مشکلات مربوط به لوله‌های فالوپ مرتبط باشد.

نکته مهم این است که ناباروری همیشه به معنای نداشتن شانس بارداری نیست و در بسیاری از موارد، با تشخیص دقیق علت و انتخاب روش درمانی مناسب، امکان بارداری وجود دارد.

چه عواملی باعث ناباروری زنان می‌شوند؟ چه علائمی می‌توانند نشان‌دهنده وجود مشکل باشند و چه زمانی باید برای بررسی به پزشک مراجعه کرد؟ در این مقاله به بررسی علائم، مهم‌ترین دلایل ناباروری در زنان و روش‌های تشخیص آن می‌پردازیم.

ناباروری در زنان چیست؟

ناباروری در زنان به وضعیتی گفته می‌شود که با وجود داشتن رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روش‌های پیشگیری، بارداری در بازه زمانی مشخصی اتفاق نمی‌افتد.

این مشکل همیشه به معنای ناتوانی کامل در باردار شدن نیست و در بسیاری از موارد با تشخیص علت و درمان مناسب، امکان بارداری وجود دارد.

ناباروری می‌تواند به اختلالات تخمک‌گذاری، مشکلات رحم یا لوله‌های فالوپ، بیماری‌های هورمونی و عوامل دیگری مرتبط باشد.

به طور معمول، اگر یک زن زیر ۳۵ سال پس از ۱۲ ماه تلاش منظم برای بارداری موفق نشود، لازم است برای بررسی علت ناباروری به پزشک متخصص مراجعه کند.

در زنان ۳۵ سال و بالاتر، به دلیل کاهش تدریجی کیفیت و تعداد تخمک‌ها، توصیه می‌شود این بررسی‌ها پس از ۶ ماه اقدام ناموفق آغاز شود.

تشخیص به‌موقع علت ناباروری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از مشکلاتی که مانع بارداری می‌شوند، در صورت شناسایی زودهنگام با دارو، تغییر سبک زندگی یا روش‌های کمک‌باروری قابل درمان هستند.

مراجعه به‌موقع می‌تواند شانس بارداری را افزایش داده و از اتلاف زمان، به‌ویژه در سنین بالاتر، جلوگیری کند.

علائم ناباروری در زنان چیست؟

در بسیاری از موارد، ناباروری تا زمان اقدام برای بارداری علامت مشخصی ندارد؛ اما برخی نشانه‌ها می‌توانند احتمال وجود اختلال در باروری را مطرح کنند.

مهم‌ترین علائم ناباروری در زنان عبارت‌اند از:

• پریود نامنظم یا فاصله زیاد بین دوره‌های قاعدگی
• عدم تخمک‌گذاری یا تخمک‌گذاری نامنظم
• درد شدید قاعدگی که فعالیت روزانه را مختل می‌کند
• سقط مکرر بدون علت مشخص
• درد لگنی مزمن یا درد هنگام رابطه جنسی
• تغییرات هورمونی مانند آکنه، ریزش مو یا رشد موهای زائد
• قطع قاعدگی یا کاهش قابل‌توجه خونریزی ماهانه
• خونریزی غیرطبیعی بین دوره‌های قاعدگی
• ترشح غیرطبیعی از سینه در نبود بارداری یا شیردهی
• گرگرفتگی و خشکی واژن در سنین پایین
• مشکل در باردار شدن با وجود رابطه منظم و بدون پیشگیری

وجود این علائم لزوماً به معنای ناباروری نیست، اما در صورت تداوم یا همراه بودن با عدم بارداری، بهتر است برای بررسی دقیق به پزشک متخصص مراجعه شود.

علل ناباروری در زنان

ناباوری در زنان ممکن است بنا به دلایل مختلف اتفاق بیفتد.

لازم است بدانید که برخی از علل ناباروری در زنان به راحتی قابل درمان است.

برخی از افراد ممکن است با چالش هایی مواجه شوند که روند بهبود را برای آنها سخت می کند.

از مهمترین دلایل ناباروری در زنان می توان به موارد زیر اشاره کرد.

اختلالات تخمک گذاری

مهمترین علت ناباروری در زنان عدم تخمک گذاری است.

اینکه چه تغییراتی در بدن رخ می دهد که مشکلات تخمک گذاری پدیدار می‌شود بستگی به عملکرد غدد درون ریز دارد.

به عنوان مثال کسانی که به اختلالات تیروئید مبتلا هستند چرخه قاعدگی منظمی ندارند و کم کار یا پرکار بودن تیروئید می تواند تاثیر منفی بر تخمک گذاری داشته باشد.

اختلالات هیپوفیز نیز بر ناباروری موثر است.

غده هیپوفیز مسئول تولید هورمون های کنترلی تخمک گذاری است اگر در این غده اختلالی رخ دهد و میزان هورمون های موثر تولید نشود احتمال عدم تخمک گذاری وجود دارد.

ناباروری بر اثر اختلالات هورمونی

یکی از مهمترین و شایع ترین دلایل ناباروری در زنان اختلالات هورمونی است.

زمانی که تغییرات منفی در سطح هورمون ها اتفاق می افتد ممکن است مشکلاتی در تخمک گذاری رخ دهد.

کسانی که به سندروم تخمدان پلی کیستیک مبتلا هستند ممکن است در مراحلی ناباروری را تجربه کنند.

مبتلایان به سندروم تخمدان پلی کیستیک در حالت عادی با مشکلاتی تخمدانی مواجه هستند و حضور تعداد زیادی کیست کوچک باعث می‌شود تا این چرخه طبیعی با اختلال مواجه شود.

با وجود سندروم تخمدان پلی کیستیک تخمدان ها تعداد زیادی کیست کوچک تولید می کنند و هورمون های مردانه مانند آندروژن در سطح بالا قرار می گیرد.

این تغییرات منفی در بدن باعث می‌شود تا اختلالات گسترده ای در تخمک گذاری رخ داده و قاعدگی فرد نامنظم می‌شود.

یکی دیگر از دلایل ناباروری بر اثر اختلالات هورمونی، نارسایی زودرس تخمدان است.

این عارضه زمانی رخ می دهد که تخمدان‌ها قبل از ۴۰ سالگی به درستی کار نمی کنند.

این مسئله می تواند باعث کاهش سطح استروژن شده و مشکلات ناباروری را به وجود می آورد.

ناباروری بر اثر مشکلات رحم

برای اینکه بانوان بتوانند بارداری سالم را تجربه کنند نیاز است که رحم در سلامت کامل باشد و کارکرد صحیحی داشته باشد.

زمانی که مشکلات خاص مثل آندومتریوز اتفاق می افتد وضعیت کاملاً تغییر می کند. با وجود آندومتریوز بارداری برای بانوان بسیار سخت و گاهی غیر ممکن می‌شود. در این حالت.۱*

بافتی مشابه با بافت داخلی رحم به خارج از رحم انتقال پیدا می کند و رشد غیر طبیعی آن وضعیتی غیر عادی را برای رحم ایجاد خواهد کرد.

مبتلایان به آندومتریوز علاوه بر درد ناشی از بیماری درگیر اختلالات گسترده در باروری هم می‌شوند و تا زمانی که آندومتریوز درمان نشود بارداری ممکن نیست.

سندروم آشرمن یکی دیگر از مشکلات رحمی شایع است و به وضعیتی گفته می‌شود که بافت اسکار در رحم بعد از جراحی شکل می گیرد.

این سندروم می تواند باعث سقط جنین یا عفونت های شدید شود و شرایط رحم را برای بارداری مختل می کند‌.

اگر به واسطه سندروم آشرمن فضای رحم برای بارداری محدود شود عملاً ناباروری اتفاق می افتد و تا زمانی که درمان ناباروری زنان صورت نپذیرد باروری ممکن نیست.

اندومتریوز

اندومتریوز یک بیماری شایع در زنان در سن باروری است که در آن بافتی مشابه پوشش رحم (اندومتر) در خارج از رحم، مانند تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ، شکم یا بافت‌های لگن رشد می‌کند.

این بیماری می‌تواند باعث التهاب مزمن، تشکیل کیست‌های اندومتریوتیک (اندومتریوما) و چسبندگی بین اندام‌ها شود. این فرآیندها ممکن است منجر به موارد زیر شوند:

می‌تواند باعث انسداد جزئی یا کامل لوله‌های فالوپ شود و از رسیدن تخمک به رحم و لقاح طبیعی آن جلوگیری کند.

می‌تواند ساختار و عملکرد تخمدان‌ها را تغییر دهد، کیفیت تخمک را کاهش دهد یا از تخمک‌گذاری جلوگیری کند.

حتی اگر لوله‌ها باز باشند، می‌تواند بر محیط رحم و لانه‌گزینی جنین تأثیر بگذارد. التهاب و اختلال در پوشش رحم ممکن است احتمال بارداری را کاهش دهد.

آسیب یا انسداد لوله‌های فالوپ

لوله‌های فالوپ نقش مهمی در انتقال تخمک و رسیدن اسپرم به آن دارند.

اگر این لوله‌ها دچار آسیب، چسبندگی یا انسداد شوند، احتمال لقاح کاهش یافته و حتی در صورت بارور شدن تخمک، انتقال آن به رحم با مشکل مواجه می‌شود.

از مهم‌ترین دلایل آسیب به لوله‌های فالوپ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بیماری التهابی لگن (PID): معمولاً در اثر عفونت‌هایی مانند کلامیدیا، سوزاک یا سایر عفونت‌های مقاربتی ایجاد می‌شود و می‌تواند باعث التهاب و انسداد لوله‌ها شود.
• سابقه جراحی شکم یا لگن: برخی جراحی‌ها، به‌ویژه جراحی بارداری خارج رحمی، ممکن است منجر به ایجاد چسبندگی یا آسیب در لوله‌های فالوپ شوند.
• چسبندگی‌های داخل لگن: ایجاد بافت اسکار در اطراف لوله‌ها می‌تواند حرکت طبیعی تخمک را مختل کند.
• عفونت‌های درمان‌نشده: عفونت‌های مزمن دستگاه تناسلی در صورت عدم درمان، احتمال آسیب دائمی به لوله‌های فالوپ را افزایش می‌دهند.

افزایش سن

زمانی که صحبت از سن مناسب برای باروری می‌شود پزشکان متخصص، قبل از ۳۰ سالگی را بهترین دوره برای بارداری می دانند زیرا کیفیت تخمک ها در بیشترین حد ممکن است.

زمانی که سن بانوان افزایش پیدا می کند و بعد از ۳۵ سالگی به مرور زمان کیفیت تخمک ها کاهش پیدا می کند.

این موضوع می تواند در مواردی به نازایی ختم شده یا احتمال سقط جنین را افزایش می دهد.

با توجه به اینکه بدن زنان بعد از ۳۵ سالگی دچار تغییرات گسترده می‌شود احتمالاً به طور طبیعی تعداد تخمک ها کاهش پیدا می کند.

به همین دلیل است که درصد زیادی از بانوان بعد از ۳۵ سالگی زمانی که برای بارداری اقدام می کنند.

ممکن است به دفعات مکرر به نتیجه نرسیده و این مسئله آنها را در شمار بانوان نابارور قرار می دهد و نیاز است برای داشتن بارداری طبیعی تحت درمان قرار بگیرند.

عفونت های تاثیرگذار بر ناباروری

از دیگر عوامل موثر بر ناباروری زنان می توان به عفونت های لگنی اشاره کرد، عفونت های مقاربتی مانند کلامیدیا و گونوره می توانند عاملی بر ایجاد ناباروری باشند.

این نوع عفونت ها به آسیب های دائمی در لوله های فالوپ ختم شده و می تواند ساختارهای تناسلی را درگیر تغییرات غیر عادی کند.

باید بدانید که عفونت های لگنی حتی با شدت کم هم می توانند عامل ناباروری باشند.

یائسگی زودرس

اگر تخمدان‌ها و قاعدگی قبل از ۴۰ سالگی متوقف شوند، به آن یائسگی زودرس می‌گویند.

یائسگی زودرس یکی دیگر از علل ناباروری زنان است.

اگرچه علت یائسگی زودرس هنوز ناشناخته است، اما بیماری‌های خودایمنی، سندرم ترنر، سندرم X شکننده و شیمی‌درمانی می‌توانند باعث یائسگی زودرس شوند.

چسبندگی لگن

چسبندگی لگن نیز می‌تواند از علل ناباروری زنان باشد. چسبندگی لگن ناشی از عفونت لگن، آپاندیسیت، اندومتریوز یا جراحی شکم است.

سرطان

برخی از سرطان‌ها، به ویژه سرطان‌های دستگاه تناسلی، می‌توانند از علل ناباروری زنان باشند.

شیمی‌درمانی و پرتودرمانی نیز از علل ناباروری در زنان هستند.

شما می‌توانید با فریز کردن تخمک‌های خود قبل از شروع شیمی‌درمانی، پس از درمان، شانس بارداری مجدد داشته باشید.

عوامل ژنتیکی

شاید شما هم در اطرافیانتان افرادی را دیده باشید که بدون هیچ دلیل منطقی درگیر ناباروری هستند.

این افراد حتی بعد از چکاپ ها و ارزیابی های دقیق متوجه می‌شوند که هیچ بیماری خاص یا اختلالی در رحم وجود ندارد و متوجه نمی‌شوند که چرا درگیر ناباروری هستند.

در چنین شرایطی متخصصان سعی بر بررسی عوامل ژنتیکی دارند، برخی از اختلالات ژنتیکی مثل سندروم ترنر می تواند عاملی مهم بر ناباروری باشد.

سندروم ترنر یک اختلال کروموزومی است که در آن یک کروموزوم X ناقص یا غایب می باشد، چنین اختلالی می تواند منجر به نازایی دائمی در زنان شود.

تاثیر سبک زندگی بر ناباروری زنان

یکی دیگر از دلایل ناباروری در زنان سبک زندگی اشتباه است.

همه ما می دانیم که سیگار کشیدن تا چه حد برای بانوان مضر است و مستقیماً تاثیر منفی خود را بر سلامت و کیفیت تخمک ها اعمال می کند.

حتی زمانی که بانوان از سیگار استفاده می کنند احتمال زنده ماندن اسپرم در رحم آنها کاهش پیدا کرده و حتی خطر سقط جنین را افزایش می دهد.

زمانی که بانوان از الکل یا مواد مخدر استفاده می کنند عوارض جدی بر تخمک گذاری و باروری آنها اعمال خواهد کرد.

کسانی که دچار چاقی یا لاغری بیش از حد باشند سطح هورمون ها نیز در بدن آنها دچار تغییر شده و ناباروری رخ می دهد.

استرس و هر نوع فشار روانی و عاطفی بر چرخه قاعدگی و تخمک گذاری تاثیر دارد، استرس می تواند میزان هورمون ها را تغییر داده و تاثیر منفی آن را نیز بر باروری مشاهده خواهید کرد.

درصد زیادی از زنان نابارور بدون اینکه مشکل خاصی داشته باشند این عارضه را به دلیل استرس های مکرر تجربه می کنند.

مشکلات ایمنی

اگر اختلالاتی در سیستم ایمنی بدن وجود داشته باشد ممکن است تاثیر آن نیز بر باروری فرد اعمال شود.

سیستم ایمنی بدن ممکن است در شرایط غیر عادی تخمک ها یا جنین را مورد حمله قرار دهد و امکان باروری را برای افراد غیر ممکن می سازد.

سندروم های خاص

از دلایل ناباروری در زنان می توان به سندروم های ژنتیکی یا ناهنجاری های کروموزومی اشاره کرد.

با این حال باید بدانید که هر کدام از این آسیب ها و اختلالات ممکن است به صورت پنهان در بدن فرد وجود داشته باشد و زمانی نمایان می‌شود که بانوان برای بارداری اقدام کرده اما تلاش آنها بی ثمر است.

لازم است بدانید که درصد زیادی از دلایل ناباروری در زنان قابل درمان است و با توجه به علت اختلال موجود پزشک راه حل های درمانی را به بیمار ارائه می دهد.

نازایی بدون علت چیست؟

نازایی بدون علت ی Unexplained Infertility زمانی مطرح می‌شود که پس از انجام بررسی‌های کامل ناباروری، علت مشخصی برای باردار نشدن زوجین پیدا نشود.

در این شرایط، نتایج آزمایش‌ها طبیعی است، تخمک‌گذاری به‌طور منظم انجام می‌شود، کیفیت اسپرم مناسب است، لوله‌های فالوپ باز هستند و مشکلاتی مانند اندومتریوز یا چسبندگی رحم نیز مشاهده نمی‌شود، اما با وجود این شرایط، بارداری اتفاق نمی‌افتد.

این نوع ناباروری به معنای نبود مشکل نیست، بلکه نشان می‌دهد علت آن با روش‌های تشخیصی رایج قابل شناسایی نبوده است.

پزشک با توجه به سن زن، مدت زمان ناباروری و شرایط زوجین، ممکن است درمان‌هایی مانند تحریک تخمک‌گذاری، تلقیح داخل رحمی (IUI) یا روش‌های کمک‌باروری مانند IVF را برای افزایش شانس بارداری پیشنهاد کند.

علت ناباروری در زنان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص علت ناباروری در زنان معمولاً با بررسی سابقه پزشکی، وضعیت قاعدگی، شرایط تخمک‌گذاری و انجام آزمایش‌های تخصصی انجام می‌شود.

پزشک با استفاده از این بررسی‌ها تلاش می‌کند عواملی مانند مشکلات هورمونی، کاهش ذخیره تخمدان، اختلالات رحم یا انسداد لوله‌های فالوپ را شناسایی کند.

نوع آزمایش‌ها با توجه به سن، علائم و شرایط هر فرد انتخاب می‌شود.

مهم‌ترین روش‌های بررسی و تشخیص علت ناباروری در زنان عبارت‌اند از:

آزمایش یا روش تشخیصی	کاربرد
آزمایش هورمونی	بررسی عملکرد تخمدان و وضعیت تخمک‌گذاری
آزمایش AMH	ارزیابی میزان ذخیره تخمدان و تعداد تقریبی تخمک‌ها
سونوگرافی رحم و تخمدان	بررسی ساختار رحم، تخمدان‌ها و مشکلات احتمالی
HSG (عکس رنگی رحم)	بررسی باز بودن لوله‌های فالوپ و شکل رحم
هیستروسکوپی	مشاهده و بررسی مشکلات داخل حفره رحم
لاپاراسکوپی	تشخیص مشکلاتی مانند اندومتریوز و چسبندگی‌های لگنی

در برخی موارد ممکن است همه آزمایش‌های اولیه طبیعی باشند، اما همچنان بارداری اتفاق نیفتد.

در این شرایط، پزشک با بررسی‌های تکمیلی می‌تواند علت‌های پنهان ناباروری را ارزیابی کرده و مناسب‌ترین مسیر درمانی را پیشنهاد دهد.

چه زمانی برای بررسی ناباروری به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر زوجین با وجود داشتن رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روش‌های پیشگیری، برای مدت مشخصی موفق به بارداری نشوند، بهتر است برای بررسی علت ناباروری به پزشک متخصص مراجعه کنند.

زمان مراجعه به پزشک به عواملی مانند سن خانم، سابقه بیماری‌های زنان، وضعیت تخمک‌گذاری و شرایط سلامت هر دو نفر بستگی دارد.

به طور کلی زمان مناسب برای بررسی ناباروری شامل موارد زیر است:

• زنان زیر ۳۵ سال: پس از ۱۲ ماه اقدام منظم و ناموفق برای بارداری
• زنان بالای ۳۵ سال: پس از ۶ ماه تلاش بدون نتیجه برای بارداری
• زنان بالای ۴۰ سال: مراجعه زودتر برای ارزیابی وضعیت باروری توصیه می‌شود

در صورت مشاهده علائم ناباروری یا عدم موفقیت در بارداری، مراجعه به متخصص زنان برای بررسی دقیق وضعیت رحم، تخمدان‌ها و عوامل هورمونی اهمیت زیادی دارد.

دکتر فائزه حلیمی با انجام بررسی‌های لازم و ارزیابی شرایط هر فرد، علت ناباروری را شناسایی کرده و مناسب‌ترین مسیر درمانی را پیشنهاد می‌دهد.